Hufiec ZHP Milanówek

Orientacja w terenie

Orientacja w terenie – terenoznawstwo to w harcerstwie umiejętność orientacji i poruszania się w terenie oraz posługiwania mapą. Obejmuje wiadomości o terenie, orientowanie się w terenie, wyznaczanie stron świata, marsz wg azymutów, czytanie mapy, prace z mapą, orientowanie się w terenie wg mapy, sporządzanie szkiców terenowych, umiejętność określania odległości i wysokości bez używania specjalistycznego oprzyrządowania.

 

1.      Określanie stron świata

Podczas wędrówek nieraz będziecie musieli określić strony świata. Aby ułatwić wam to zadanie podam kilka sposobów wykonania tego zadania:

 

    Najprościej zrobić to w samo południe w słoneczny dzień, gdy staniesz tyłem do słońca przed sobą będziesz miał północ, z tyłu południe, po lewej stronie zachód, po prawej zaś wschód. Jeżeli te kierunki połączysz liniami prostymi a powstałe kąty proste przepołowisz czteroma promieniami to otrzymasz figurę, którą nazywa się „różą wiatrów”.

   Durzą pomoc w określeniu stron świata, możemy otrzymać z przedmiotów w terenie na których ciepło słońca wywiera swe     piętno:

-          drzewo od strony północnej ma grubszą korę czasami porośniętą mchem, gałęzie od tej strony są rzadsze a roczne słoje po tej stronie bardziej zagęszczone,

 

-          pojedyncze duże kamienie wilgotny mech porasta od północy,

 

 

 

-          mrówki swe mrowiska budują na południe od drzew, zwiększoną i bardziej płaską powierzchnią od strony południowej,

 

-          w polu takiej informacji może nam udzielić słonecznik, który swą twarz zwraca na południe,

 

-          jesienią obserwować możemy owoce, które dojrzewają szybciej na południowej stronie drzew,

 

-          zimą śnieg topnieje szybciej na południowych stokach

Zachęcam was do zbierania informacji terenowych, jest jeszcze wiele przedmiotów, których położenie ułatwi ci orientację w kierunkach marszu.

 

 
Przy ustalaniu stron świata może być pomocne słońce i zegarek  (A czy nasz zegar słoneczny z Milanówka może być w tym pomocny). Ustawiamy zegarek poziomo kierując małą wskazówkę na słońce, po podzieleniu na dwa kąty między wskazówką godzinową, a cyfrą 12, linia podziału wskaże kierunek południowy.

 

 Przy określaniu stron świata w nocy może być pomocny księżyc, który w swej drodze dookoła ziemi, stale jest naświetlany przez słońce z jednej strony.

 

-          z ziemi księżyc jest niewidoczny tylko w nowiu

-         


I kwadrę rozpoznasz łatwo gdy zapamiętasz ten rysunek

 

-          Pełnia to jasny krążek

-         


Ostatnia kwadra występuje w okresie, gdy księżyc się niejako cofa

 

 

Konfrontując położenie księżyca z godziną, odczytaj kierunki

 

Godzina

I Kwadra

Pełnia

Ostatnia Kwadra

18.00

Południe

Wschód

Północ

24.00

Zachód

Południe

Wschód

06.00

Północ

Zachód

Południe

 

 

Ø  Drugim nocnym sposobem określenia strony świata są gwiazdy a właściwie gwiazda polarna, która jest końcową gwiazdą „dyszla” Małej Niedźwiedzicy /Małego wozu/ oddaloną od „tylnego koła” Dużej Niedźwiedzicy /Dużego wozu/ o pięciokrotną odległość między tylnymi kołami odłożoną w linii prostej. Prostopadle pod Gwiazdą Polarną, na horyzoncie znajduje się Północ.

 

Ø  Jednak najbezpieczniejszym i najpewniejszym urządzeniem do wyznaczania stron świata bez względu na pogodę i miejsce znajdowania się jest kompas lub busola. Kompas jest to przyrząd do wyznaczania kierunku północnego za pomocą igły magnetycznej, swobodnie poruszającej się wokół pionowo ustawionej osi. Busola jest przyrządem do pomiaru i wyznaczania azymutów. Jest to kompas zaopatrzony dodatkowo w urządzenia celownicze i skalę kierunków. Busole mają różne konstrukcje. Tak więc dzięki busoli nie tylko możemy określić strony świata, ale zorientować mapę, a nawet narysować szkic terenu, jednak aby uniknąć rozczarowań przed wyjściem w teren sprawdź działanie igły magnetycznej oraz przechowuj swoją busolę w odpowiednim miejscu.

Opisując busolę stwierdziłem że służy ona do wyznaczania azymutu, co to jest ten azymut? Azymutem nazywamy kąt zawarty między północą a mierzonym punktem w terenie. Jeśli chcesz określić położenie jakiegoś punktu w terenie w stosunku do zajmowanego przez siebie miejsca musisz busolę, umieszczoną poziomo na dłoni lub podkładce /mapa, zeszyt/, wycelować linią północ-południe na punkt i odczytać wielkość kąta wskazaną przez czarny koniec igły magnetycznej.

 

2.      Określanie odległości i wysokości

Podczas długich wędrówek lub wykonywaniu jakiś zabaw czy też uczestniczeniu w grach terenowych będziecie musieli określić jakąś odległość lub wysokość przedmiotu. Aby ułatwić wam to zadanie podam kilka sposobów uporania się z tym problemem:

 

Ø  Określenie odległości mierzonej widocznością obserwowanych przedmiotów

 

Z odległości

widać

15-18 km

Wieże dużych kościołów, kompleksy zabudowań wsi i dużych fabryk, smuga lasów. W nocy: białe światła latarni.

10 km

Wieże wodne, wiatraki, samotnie stojące duże drzewa, kominy fabryczne średniej wielkości.

5 km

Linie wysokiego napięcia, tory kolejowe, domy średniej wielkości /dwu i jednopiętrowe/, po kolorze można odróżnić las liściasty od iglastego, widać duży dym z domów mieszkalnych. W nocy: duże ogniska.

2 km

Można odróżnić pojedyncze drzewa, krzaki, okna w domach, słaby dym, linie telefoniczną, zwarty oddział w mundurach koloru ochronnego /widoczny jako smuga/.

W nocy: przeciętne ognisko.

1,5 km

Obóz pod namiotami.

1 km

Konary samotnie stojących drzew /oczywiście o ile nie są zakryte liśćmi/, kamienne słupy kilometrowe i inne, jeżeli są pomalowane na biało.

700 m

Pojedyncze sylwetki ludzi /zarysy/

500 m

Kontury ubrania i jego barwę, ramy okienne w oknach.

200 m

Twarze /różowa plama/, duże błyszczące guziki, dachówki i gonty na dachach

100 m

Oczy, szczegóły ubioru: kieszenie, klamry u pasa, poszczególne palce u dłoni /przy ich rozstawieniu/.

50 m

Inne szczegóły twarzy, jak ogólne rysy, brwi, usta.

 

Ø  Określenie odległości mierzonej słyszalnością pewnych dźwięków wydawanych przez różne przedmioty:

 

Z odległości

Słychać

Do 1 000 m

Szum silnika samochodu podczas jazdy po szosie.

Do 800 m

Wyraźny odgłos trzasku sęków i głuche uderzenia padających spiłowanych lub zrąbanych drzew.

Do 600 m

Słychać odgłos maszerującej po szosie kolumny pieszej.

Do 500 m

Słychać mechaniczne wbijanie kołków, kopanie dołów, szum silnika samochodu podczas jazdy po drodze gruntowej.

Do 400 m

Rąbanie i piłowanie drzew.

Do 300 m

Głuchy szum maszerującej kolumny po drodze gruntowej, odgłosy ręcznego wbijania słupów i kołków.

Do 200 m

Komendy, brzęk łopat i menażek.

Do 100 m

Rozmowy, kaszel, cięcie drutu.

 

Ø  Praktyczne sposoby pomiarów:

 

-          pomiar rzeki – sugerując się rysunkiem, możemy stwierdzić że szerokość rzeki AD jest równa odległości pomiędzy dwoma stojącymi patykami DE jeżeli patyk dłuższy CE jest dwa razy większy od patyka BD.

 

-          Dosyć dokładnego pomiaru odległości możemy dokonać mierząc dany odcinek krokami. Przeciętna długość kroku wynosi 0,75 m. W pomiarach odległości krokami przyjęto odmierzać pary kroków, a więc 1,5 m, liczone od lewej nogi – 100 takich kroków to 150 m w terenie.

 

-          Podczas dokonywania pomiarów mogą się przydać takie części ciała jak stopa, rozpiętość ramion /równa wzrostowi/, długość stopy, odległości pomiędzy rozpiętymi palcami dłoni. Te wszystkie wielkości każdy harcerz powinien w przybliżeniu znać, gdyż zawsze mogą się przydać.

 

 

 


3.      Przewidywanie pogody

 

Podczas wędrówek nieraz będziecie musieli podjąć decyzję co robić dalej, uzależnić to co zrobicie od warunków pogodowych. Zobaczcie wtedy czego można się spodziewać w zależności od sytuacji pogodowej:

 

Ø  Nadejście dobrej pogody wskazują:

Zmętnione o poranku powietrze, powodujące gorszą widoczność odległych przedmiotów

Wysoko latające jaskółki, intensywnie pracujące mrówki i pojawiające się wieczorem całymi rojami małe muszki

Nadciągające rano ze wschodu pierzaste obłoki, które zanikają koło południa

Wiatr, który cichnie wieczorem, a rano zaczyna wiać i nasila się w ciągu dnia

Obfita, chłodna rosa wieczorem i o świcie

Mała wilgotność powietrza, powodująca szybkie znikanie mgły i rosy

Brak zakłóceń w odbiorze radiowym

Zimny wieczór, noc i ranek po ciepłym dniu

Cała gama delikatnych barw czerwonych, pomarańczowych i żółtych w czasie porannej zorzy

Intensywnie żółtozłocista zorza wieczorna

Różowozłocisty zachód słońca, opuszczającego się za czysty, bezchmurny widnokrąg

 

Ø  Pogorszenie się pogody wskazują:

Pozorna bliskość oddalonych przedmiotów

Rzucanie się ryb, wyłażące z wody żaby, ślimaki wspinające się na drzewa

Niebo zaciągnięte cienką powłoką szarych chmur, przez którą słońce lub księżyc prześwituje jak przez matowe szkło

Pojawienie się ciemnych chmur warstwowych lub szybki ruch chmur kłębiastych

Wiatr, który nasila się wieczorem i utrzymuje się przez całą noc

Brak rosy rano i wieczorem

Brak wyraźnych różnic między temperaturami dnia i nocy

Mocno czerwony kolor zórz

Zjawiska świetlne wokół tarczy






ZHP jest jedyną w Polsce organizacją skautową uznaną przez Światową Rodzinę Skautową i należy do WOSM i WAGGGS.